KREDYT

Charakterystyka

Kredyt jako podstawowa forma pozyskiwania finansowania dłużnego pełni w gospodarkach rynkowych podstawową rolę w pobudzaniu aktywności gospodarczej. Jest on najbardziej rozpowszechnioną i najlepiej rozpoznawalną i zrozumiałą formą pozyskiwania finansowania wśród podmiotów gospodarczych. Wysoka dostępność oraz poziom zrozumienia tego instrumentu sprawiają, że cieszy się on coraz większym powodzeniem, na co wpływa również tendencja do maksymalizacji zwrotu z kapitałów własnych w podmiotach gospodarczych, która w wielu przypadkach osiągana jest poprzez zastosowanie dźwigni finansowej właśnie w postaci kredytu. Instrument ten służy więc do intensyfikacji działalności inwestycyjnej, sprzedażowej lub marketingowej podmiotu. Często też pozwala na zwolnienie części środków własnych podmiotu, co pozwala na realizację nowego przedsięwzięcia. Należy jednak pamiętać że jest to instrument, który wymaga posiadania przez podmiot wysokiej zdolności kredytowej oraz zestawu zabezpieczeń akceptowanych przez podmiot będący dawcą finansowania. Istnieje wiele parametrów jakie decydują o kwalifikacji tego instrumentu oraz determinują jego przydatność dla podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Do podstawowych parametrów należy zaliczyć wielkość kredytu, okres kredytowania oraz koszt kredytu. Jednakże żeby w pełni ocenić przydatność tego instrumentu należy analizować całokształt warunków kredytowania występujących w konkretnym przypadku. Tak więc rozpatrując wielkość udzielanego kredytu należy przeanalizować nie tylko całościową sumę kredytu czy wartość dostępnej linii kredytowej ale także dostosowanie sposobu udostępniania środków do potrzeb podmiotu oraz warunki jakie muszą być spełnione w celu uzyskania możliwości skorzystania z poszczególnych transz finansowania. Zasadniczo można wyróżnić trzy podstawowe sposoby udostępniania środków dla podmiotu: wypłata całościowa, wypłata w transzach oraz elastyczna linia kredytowa. W wielu przypadkach umowy kredytowe zawierają szereg wyłączeń stwarzających ryzyko dla zachowania ciągłości procesu wypłat pozyskanego finansowania jeżeli udzielone finansowanie przewiduje wypłatę kredytu w transzach. Ryzyko to może być również rozumiane jako ryzyko utrzymania pierwotnych warunków kredytowania w przypadku zmiany warunków zewnętrznych lub wskaźników wewnątrz podmiotu. Z wielkością finansowania nieodłącznie związana jest również waluta w jakiej kredyt jest udostępniany i jej zgodność z przewidywanym zastosowaniem uzyskanych środków. Niezgodność w tym względzie może skutkować znacznymi odstępstwami od założonego planu wydatkowania i przewidzianego zapotrzebowania na środki obce. Kolejną podstawową kwestią jest termin i periodyzacja udostępnienia środków przez finansującego, a także okres kredytowania i harmonogram spłat. Przy czym zasadniczo wyróżnia się trzy podstawowe sposoby spłat. Są to mianowicie spłaty na bazie równych rat, równych rat kapitałowych, lub spłat ustalanych indywidualnie na bazie przewidywanych przepływów w podmiocie. Są to niezwykle istotne kwestie zarówno z punktu widzenia optymalizacji względem potrzeb i możliwości podmiotu uzyskującego finansowanie jak i parametry w znaczący sposób wpływające na koszt uzyskanego finansowania. Istotną kwestią jest tu również występowanie tzw. okresu karencji czyli odroczenia w spłacie pierwszej raty kredytu. Najczęściej karencja ta odnosi się jedynie do rat kapitałowych, co wiąże się ze spłatą odsetek już na początku okresu kredytowania. Podstawową zmienną finansowania dłużnego jest oczywiście koszt kredytu rozumiany zarówno jako stopa oprocentowania kredytu, poziom prowizji należnej finansującemu jak i inne opłaty ponoszone przez podmiot pozyskujący finansowanie. Istotną kwestią jest tu nie tylko samo podejście do stopy oprocentowania, czyli stopa zmienna lub stała, ale również sposób naliczania odsetek czyli kapitalizacji kredytu. Wszystkie te czynniki zasadniczo wpływają na ostateczny koszt kredytu i jego ekonomiczną opłacalność dla podmiotu uzyskującego finansowanie. Istotna jest w tym względzie zarówno analiza wpływu uzyskanego finansowania na rentowność prowadzonej działalności jak i analiza zdolności podmiotu do terminowej realizacji zobowiązań i poziom ponoszonego przez niego ryzyka. O tej ostatniej kwestii decyduje nie tylko poziom elastyczności jaki pozostawił sobie podmiot przy analizie swoich zdolności do realizacji zobowiązań względem dostarczyciela kapitału, wynikających z przyszłych przepływów pieniężnych, jak i zapisy umowne związane z posiadanymi przez dawcę kapitału zabezpieczeniami i warunkami umownymi. Poziom zabezpieczeń oraz ich siła i warunki wypowiedzenia umowy oraz zmiany warunków umownych ze strony banku w wielkim stopniu wpływają na poziom ryzyka ponoszony przez biorcę kapitału. Możemy mieć tu do czynienia z wieloma formami zabezpieczeń takich jak hipoteka, przewłaszczenie, zastaw, weksel, poręczenie, czy innego rodzaju gwarancje. Jak widać zabezpieczenia te mogą mieć charakter rzeczowy lub zabezpieczeń osobistych. Łatwo też zauważyć iż zabezpieczenia te znacząco różnią się pod względem ich siły i możliwości oraz okresu ich potencjalnej realizacji. Zasadniczą kwestią są również warunki umowne regulujące sposób wykorzystania pozyskanych środków oraz kontrolę tego wykonania, a także obowiązki podmiotu względem banku odnoszące się do zakresu informacji i częstotliwości ich przekazywania bankowi. Czynniki te w pośredni sposób również wpływają na koszt pozyskanego finansowania. Duża ilość czynników wpływająca na ostateczny koszt kredytu i jego wpływ na rentowność prowadzonej działalności sprawia, iż konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza wszystkich powyższych czynników. Można jednak wyodrębnić uniwersalne podziały i zasady jakie wiążą się z tym rodzajem instrumentu finansowego. Do podstawowych grup kredytów ze względu na cel wykorzystania zaliczyć możemy kredyt hipoteczny, kredyt inwestycyjny oraz kredyt obrotowy. Każda z tych grup cechuje się również specyficznymi warunkami kredytowania i zasadami udzielania finansowania.

Kredyt hipoteczny

Istotą tej formy kredytu jest ustanowienie wśród zabezpieczeń hipoteki na nieruchomości lub nieruchomości i budynku. Zazwyczaj brak jest tu istotnych zabezpieczeń dodatkowych. Kredyt ten posiada ponadto inne cech charakterystyczne, do których należy zaliczyć między innymi stosunkowo niski koszt pozyskanych środków w porównaniu do pozostałych form kredytu oraz długoterminowy charakter. Jest to wynikiem zarówno wysokiej jakości zabezpieczenia jakim jest hipoteka, a co za tym idzie niskiego ryzyka po stronie banku, jak i w przeważającej mierze długim okresem finansowania, który sprawia że suma zapłaconych odsetek do kwoty udzielonego kredytu jest znacząca. Celem wykorzystania środków jest w tym przypadku zwykle zakup nieruchomości lub budynku.

Kredyt inwestycyjny

Ta forma kredytu wykorzystywane jest zwykle w celu sfinansowania zakupu środków zaliczanych do majątku trwałego podmiotu, lub innych aktywów które w założeniu mają przynieść zysk podmiotowi gospodarczemu. Zysk ten w przeważającej mierze rozumiany jest jako uzyskanie pożytków w wyniku wykorzystania składnika majątku do prowadzenia podstawowej działalności podmiotu. Zdarza się jednak iż środki takie wykorzystane są do zakupu aktywów które mają dostarczyć pożytków podmiotowi w wyniku ich czasowego przechowania i odsprzedaży. W głównej mierze mamy tu jednak do czynienia z pierwszym wariantem inwestycji. Horyzont finansowania jest tu zwykle średnio lub długoterminowy, a formy występujących zabezpieczeń przybierają charakter mieszany. Koszt takiego kredytu z uwagi na większy stopień ryzyka oraz zabezpieczenie o niższej jakości zwykle przewyższa koszt kredytów hipotecznych.

Kredyt obrotowy

Ta forma finansowania przybiera głównie charakter finansowania krótko i średnioterminowego oraz odnawialnych linii kredytowych. Podobnie jak w przypadku kredytów inwestycyjnych mamy tu do czynienia z zabezpieczeniami mieszanymi jednak ze znaczną przewagą zabezpieczeń osobowych, zwykle jest to zastaw w połączeniu z wekslem. Ta forma kredytu jest ściśle powiązana z poziomem obrotów spółki oraz charakterystyką wpływów na rachunki posiadane w banku.

Rozpatrując uniwersalne zasady odnoszące się do instrumentu jakim jest kredyt należy odnieść się do kilku podstawowych kwestii. Do najważniejszych spraw należy tu zaliczyć zindywidualizowanie analizy i maksymalne dostosowania parametrów produktu do potrzeb podmiotu biorącego finansowanie. Należy zaznaczyć że obecny poziom konkurencji na rynku oraz elastyczności po stronie podmiotów dostarczających finansowania pozwala na wysoki stopień realizacji tego postulatu. Nadal jednak potencjalny biorca finansowania musi liczyć się z dużym stopniem sztywności samego postępowania kredytowego i zakresu wymaganych od niego dokumentów i czynności. Niemniej jednak w sferze dopasowania produktów podmiot może liczyć na wysoki stopień elastyczności, co ma miejsce szczególnie przy większych kwotach kredytu. Kolejną kwestią jaką cechuje wysoki stopień uniwersalności jest optymalne podejście do ryzyka jakie powinno cechować podmiot chcący pozyskać finansowanie. W podejściu tym powinien przeważać konserwatyzm. Wysoce niewskazane jest łączenie instrumentu jakim jest kredyt i jego podstawowego celu jakim jest pozyskanie finansowania z elementami spekulacyjnymi. Spekulacja taka związana z przewidywaniami zmiany kursu walut czy poziomu stóp procentowych jest odrębną kwestią, ale abstrahując od zasadności jej dokonywania w kontekście podstawowej działalności podmiotu należy stwierdzić, iż spekulacja taka nawet jeżeli uznana zostanie przez podmiot za zasadną powinna być dokonana na bazie odrębnych instrumentów. Główną przesłanką tego stwierdzenia nie jest chęć uzyskania czystego instrumentu, co polepsza możliwości jego efektywnej analizy, ale zwykła przesłanka kosztowa. Pamiętać bowiem należy że o wiele tańszą metodą uzyskanie tego samego efektu spekulacyjnego jest zastosowanie do tego celu instrumentu przeznaczonego do tego właśnie celu takiego jak instrumenty pochodne. Posiadanie dwóch instrumentów czyli czystego kredytu i instrumentu o charakterze spekulacyjnym/inwestycyjnym jest rozwiązaniem o wiele bardziej efektywnym kosztowo, a ponadto ułatwia analizę powyższych instrumentów i pozwala lepiej zrozumieć ich charakter. Z ryzykiem wiąże się również zwracanie szczególnej uwagi na zapisy umowne, które mogą spowodować w określonych stanach natury zmianę obecnych warunków kredytowania. Ta często bagatelizowana kwestia w wielu wypadkach okazuje się niezwykle newralgiczna w przypadku umów o długim horyzoncie czasowym, dlatego też wymaga szczególnej analizy i uwagi. Kolejną uniwersalną zasadą jest całościowe rozpatrywanie kosztów i wyliczanie efektywnej stopy oprocentowania w okresie. Rozpatrując kredyt jako formę pozyskania dodatkowego finansowania należy pamiętać, iż mimo że jest on najbardziej rozpowszechniona i najlepiej zrozumiana przez przedsiębiorców forma finansowania dłużnego to jednak z jego pozyskiwaniem wiąże się bardzo wiele popełnianych po stronie podmiotów gospodarczych błędów, wynikających z niedołożenia należytej staranności. Zasadne wydaję się stwierdzenie, że powszechna opinia o posiadaniu wiedzy na temat tego instrumentu i braku jego skomplikowania skutkuje przywiązywaniem zbyt małej uwagi do dokładnej analizy tego instrumentu, który wywiera niejednokrotnie wielkie skutki na sytuacje ekonomiczną podmiotów gospodarczych. W wielu przypadkach przekonanie o przejrzystości tego instrumentu i stopnia jego zrozumienia również okazują się błędne, dlatego też wskazane jest przywiązywanie do niego bardzo wysokiego stopnia uwagi.