TYP ORGANIZACJI

Wśród wielu czynników determinujących potencjał organizacji do osiągania swoich celów, utrzymania wysokiego tempa wzrostu i ciągłego zachowywania zdolności adaptacyjnych do zmieniającego się otoczenia rynkowego należy szczególną wagę zwrócić na zastosowaną strukturę i typ organizacji. Czynnik ten bowiem należy do fundamentów, które w ciągu całego czasu trwania organizacji będą wywierały wpływ zarówno na przebieg procesów zachodzących w spółce, jak i na zbiór alternatyw decyzyjnych, które dostępne będą dla firmy.


Należy również pamiętać że czynnik ten ma charakter względnie stały i rzadko możemy obserwować istotną ewolucję pierwotnie przyjętej struktury lub typu organizacji. W większości przypadków podmioty przyjmują proste struktury i typy organizacji stosowane od początków gospodarki industrialnej, które są odpowiednie dla pierwszej fazy funkcjonowania podmiotu, kiedy jego skala oraz poziom skomplikowania procesów zachodzących w spółce są jeszcze niewielkie. Elementy te oraz ich często nieświadome przyjęcie są wielokrotnie wynikiem ręcznego sterowania całym podmiotem przez jego właściciela w pierwszej fazie działalności, a ich ewolucja następuje zwykle dopiero wtedy kiedy właściciel decyduje się oddać operacyjne zarządzanie podmiotem w ręce wynajętych zawodowców, a sam przyjmuje jedynie funkcję nadzorczą.

Nawet wtedy jednak mamy do czynienia jedynie z niewielkimi zmianami struktury i typu organizacji jakie są niezbędne do dalszego funkcjonowania podmiotu. Do dużej rzadkości należą przypadki kiedy podczas tworzenia firmy elementy te są rozważane jako czynnik budowy przewagi konkurencyjnej, a ich typ i kształt jest projektowany z myślą o dalszej przyszłości i osiągnięciu celów strategicznych wyznaczonych nie w skali miesięcy, czy lat ale w perspektywie 10 letniej lub dłuższej. Przyjęcie prostych struktur i typów organizacji wywodzących się ze spółek produkcyjnych i z okresu industrializacji mimo, iż w pierwszych etapach często spełnia swoją rolę, to jednak z punktu widzenia podmiotu budowanego i funkcjonującego w czasach wzrostu znaczenia gospodarki opartej na wiedzy i usługach oraz w okresie nasilającej się globalnej i lokalnej konkurencji można uznać za błąd lub zaniechanie, które w późniejszym okresie może znacząco zahamować rozwój podmiotu. Rozwiązanie takie powoduje również wzrost poziomu ryzyka związanego z brakiem dostatecznego poziomu elastyczności i zdolności do reagowania na zmiany zachodzące zarówno w otoczeniu zewnętrznym gdzie możemy obserwować wzrost znaczenia oferowania zindywidualizowanych usług i produktów, jaki w otoczeniu wewnętrznym, gdzie coraz bardziej istotne staje się pobudzanie kreatywności i efektywności zespołu. Kwestie te znalazły swoje odbicie w nowych typach organizacji i ich strukturach, które można i należy traktować jako element budowania pozycji konkurencyjnej w dobie nowoczesnej gospodarki.

Wśród struktur i typów organizacji, które można określić jako tradycyjne prym wiodą organizacje bazujące na pracy świadczonej przez zespół stałych pracowników z niewielkim udziałem pracy świadczonej przez pracowników i podmiotu działające na bazie otrzymanych zleceń. Spotykane tu struktury to zwykle struktury liniowe lub sztabowo-liniowe, często możemy tu też spotkać elementy struktur funkcjonalnych lub macierzowych. W tych typach organizacji i strukturach dużą rolę odgrywa podległość służbowa, specjalizacja oraz standaryzacja, które nie zawsze optymalnie odpowiadają zapotrzebowaniu jakie niesie ze sobą nowe dynamiczne i konkurencyjne otoczenie.

W przypadku nowoczesnych typów organizacji i struktur gdzie możemy wymienić dla przykładu organizację wirtualną, organizację uczącą się i inteligentną, organizację kwantową oraz organizację szczupłą jako swoistego rodzaju hybrydę łączącą cechy tradycyjne i nowej fali, mamy do czynienia z próbą znalezienia najlepszych rozwiązań adaptacyjnych do otoczenia, które od czasów industrializacji znacząco ewoluowało i odznacza się obecnie coraz większą dynamiką zmian i wzrostem skali konkurencji. Spotykamy tu często oprócz bardziej tradycyjnych struktur także struktury projektowe czy sieciowe. Powyższe typy organizacji mimo swojej różnorodności i braku uniwersalności posiadają jednak wiele cech, których adaptację warto rozważyć projektując schemat nowo powstającej organizacji. Pamiętać bowiem należy że możliwe, a nawet wskazane jest stosowanie różnorodnych elementów typów organizacji i struktur dla budowy schematu optymalnie dostosowanego do danego zakresu działalności i specyfiki otoczenia konkurencyjnego w jakim działa konkretny podmiot. Tak więc przedsiębiorca ma dużą swobodę w adaptacji poszczególnych podejść do swoich potrzeb jak również może stosować odmienne struktury na różnych szczeblach lub w poszczególnych dywizjach organizacji.

Wskazane jest zastosowanie elementów organizacji uczącej się i organizacji inteligentnej do ciągłej budowy kapitału intelektualnego i organizacyjnego oraz przekładania tego kapitału na wartościowe usługi i satysfakcję Klientów podmiotu. Również wykorzystanie potencjału elementów organizacji wirtualnej i mechanizmów sieciowych może bardzo pozytywnie wpłynąć na potencjał podmiotu do wzrostu i jego tempa adaptacji do zmieniającego się otoczenia oraz szybkiego odpowiadania na zapotrzebowanie zgłaszane przez Klientów. Elementy organizacji kwantowej mogą z kolei zapobiec zamykaniu się podmiotu i jego zespołu z sztywnych ramach wyznaczonych przez panujące stereotypy i dominujące podejścia, gdyż ten typ organizacji sprzyja różnorodności i jest odpowiedzią na wysoki stan niepewności w otoczeniu zewnętrznym, a co za tym idzie sprzyja innowacjom i ich wdrażaniu do przyjętego modelu biznesowego. Organizacja szczupła i proces odchudzania struktur, który został przejęty z działów produkcyjnych i modeli racjonalizacji kosztów tam stosowanych przyczynia się natomiast wydatnie do wzrostu sprawności organizacji i przyspieszania mechanizmów decyzyjnych. Ponadto w tym typie organizacji mamy jasno sprecyzowane centra decyzyjne i odpowiedzialności, co jest szczególnie istotne dla otoczenia wewnętrznego organizacji.

Współczesne typy organizacji i ich struktury muszą odpowiadać na zapotrzebowania jakie rodzi zmiana otoczenia konkurencyjnego. Struktury te muszą skracać czas dostarczenia Klientowi produktu lub usługi (w czym pomagają między innymi struktury projektowe i inżynieria równoległa). Skracać czas identyfikacji zapotrzebowania zgłaszanego przez Klienta, co widzimy na przykładzie wirtualnych struktur organizacji. Zwiększać swoją sprawność działania, jak w przypadku organizacji szczupłych czy być otwartym na innowacje i różnorodność jak organizacje kwantowe. Obecnie też spółki muszą budować nie tylko kapitał finansowy ale także kapitał intelektualny i organizacyjny, który w dużej mierze stanowi o ich pozycji konkurencyjnej. Można pokusić się o stwierdzenie, że wyzwania te nie mogą być obecnie optymalnie zrealizowane przy zastosowaniu tradycyjnych typów organizacji i ich struktur. Konieczne staje się budowanie nowych typów organizacji i struktur oraz adaptacja ich elementów do tradycyjnie prowadzonych biznesów.